چنگ ، سازی که  صدای ان رو به خاموشی است

استان هرمزگان  از لحاظ   تنوع موسیقی ، یکی از غنی ترین  استانهای ایران  می باشد ولی متاسفانه از طرف دولت برای معرفی این هنر  ، تحقیق ، انتشار و ثبت این اثار کاری جدی و علمی انجام  نگرفته است . نوشتهای پراکنده   و سطحی در بعضی نشریات و تلاش فردی افراد دلسوز  ، نتواسته  این هنر مردمی که بخش مهمی از فرهنگ جنوب کشور تشکیل می دهد به دیگران معرفی ، منتقل و مانع  زوال ان گردد.

از گروه زیبا شیروان (    زیبا گلناری          ) ، نصره ، دوستک و زلخا  چیزی جز نامی باقی نمانده است،  تعدادی کاست مویسقی با کیفیت  پائین تنها یادگار این گروه اصیل بندری است واین درحالی است که اکثر نوازندگان  گروه زیبا دارفانی وداع گفته و دیگر امکانی برای تبت و ضبط کار این هنرمندان  اصیل هرمزگانی  و جود ندارد . افسوس  و صد افسوس

یک  نوع چنگ                                         سیف الله ( گدوکو)   با چنگش  سالهای اخر عمرش

چنگ یکی از سازهای  محلی استان هرمزگان و بلوچستان می باشد و از گروه سازهای زهی است . در بلوچی  سرود نامیده می شود در فارسی به قیچک معروف است ( که یک کلمه ترکی است )  ، در هند و پاکستان به نامهای  سریندا ، سراندو  و سرنگی  شناخته می شود . 

تا سال ۱۳۴۳ این ساز در ایران کمتر می شناختن ،  در سال ۱۳۴۳ فرامرز پایور ( استاد سنتور )   با تشکیل گروه سازهای ملی  ، که همان اعضای گروه  فرهنگ ملی بودند ، قیچک را رسما در کنار دیگر سازهای ملی بکار گرفتند .  برای اینکه چنگ بتواند با دیگر سازهای ملی  همراهی کند  تعغیراتی در ساختمان و کوک ان انجام دادند و هم اکنون سه نوع قیچک در اجرای موسیقی ملی بکار گرفته می شود ، قیچک سوپرانتو ، قیچک التو  و قیچک باس .

                                         بخشو  و چنگش ،  از دوستان و شاگردان  گدوکو

                        چنگ در استان هرمزگان بعنوان بخشی از موسیقی گروه  لوطی شناخته می شود و در گذشته همراه ساز و دهل لوطی ها  یک نفر چنگی هم بود که اغلب در مراسم عروسیها در ساعات خاصی  چنگ با  صدای زریف و گیرای خود مجلس عروسی شاد می کرد ، معمولا  صبحها و بعد از نهار که مجلس شلوغ نبود چنگی با چنگ خود برای خانواده عروس و داما د و مردمی که حاضر بودند به همراه دمپک  و گاهی همراه دهل کسر می نواخت . 

موسیقی لوطی  چی    بنا به بعضی از نوشته ها و روایات بخشی از موسیقی  کولیها   است  در بعضی از مناطق شرقی هرمزگان و  بلوچستان در گذشته به این گروهها  لولی  و لوری می گفتند  .  روایت است که بهرام گور از پدر زنش که حاکم یکی از مناطق شمال غربی هند بود  ، می خواهد  که دوازده  هزار نوازنده  مختلف   با پرداخت  مقداری پول و خوارکی سوار بر اسب   یا  الاغی راهی  منطقه ایران نماید ، انها موظف بودند که از طریق  نوازندگی و خو انندگی  امر معاش کنند ، جدا از این روایات   این  نوع موسیقی بخشی از موسیقی  شرق هند بخصوص ایالت راجستان  و گجرات  تشکیل می دهد .   بیست سال  پیش  در ایالت راجستان  به صدها نوازنده  دوره گردی بر خوردم که به همراه چنگشان در سراسر این استان از طریق  نوازندگی و خوانندگی  روزگار را می گذراندند ، وقتی از این نوازندگان دوره گرد هندی راجع به موسیقی  و رابطه انها با موسیقی سوال کردم ، گفتند ؛؛ ما با صدای سرندی به دنیا می ایم و با صدای ان به ان دنیا بدرقه می شویم .  هنوز در بعضی نقاط بلوچستان از چنگ در مراسم عزاداری  استفاده می شود که به موسیقی وزبت معروف است .

چنگ یا  سرنگی برای اولین بارقبل از استقلال هند     توسط  منیر سرحدی   از روستاها به شهر اورده شد و در یکی از سالنهای شهر دهلی   در حضور مقامات  هندی و انگلیسی  نواخته شد و از این تاریخ سرنگی به دنیای خارج نیز  راه یافت ودر نقاط دیگر هند نیز رواج یافت ، منیر سرحدی بعنوان  یکی از بزرگترین نوازندگان  چنک در تاریخ این ساز شناخته  شده است .

  غلام وطن دوست یکی دیگر از نوازندگان چنگ در هرمزگان - عکس از بلاگ سیاورشن

چنگ  یا سرود  در بلوچستا ن نه  تنها در مراسم  عروسی و عزا  از ان  استفاده می شود بلکه در  مراسم گوات یا گواتی که شبیح  مراسم نوبان در استان هرمزگان است ، نیز استفاده می شود .دو ر محمد ،  رسولبخش زنگیشاهی ، علی چابهاری   از نوازندگان شناحته شده و چیره دست چنگ در بلوچستان بوده اند . 

چنگ نوازان  هرمزگانی

کوچالو  یکی از پیشکسوتان و استادان چنگ در استان بود  که شاگردان زیادی تربیت نمود و سبکهای جدیدی از چنگنوازی از خود به جا گذاشت  ، سبک لوطچی چنک در موسیقی  بندری از یادگار کوچالو  است ، متاسفانه از کارهای این استاد  هیچ اجرای بصورت ضبط شده موجود نیست

کدوکو   یکی دیگر از نوازندگان چیره دست چنگ بود که چند سال پیش در فقر و بدبختی از دنیا رفت . گدوکو به جز اینکه همراه گروه لوتی ها  چنگ می نواخت ، بیشتر در مراسم های کوچک  و گردشها  که جوانان ترتیب می دادند شرکت می کرد .دارای سبک خاصی نبود ولی مجلس را خوب گرم می کرد ، همیشه می گفت اول با چند پیک  خودم گرم شوم بعد چنگم گرم میشود ، گدوکو به همراه خانواده و چند نفر از گروهش سالها بود که در  روستای شهرو  زندگی می کرد و در همانجا نیز با چنگش وداع نمود . 

بخشو    از نسل جدید چنگ نوازان  هرمزگانی است  که به خوبی و راحتی چنگ به صدا در می اورد  وی سالها  با گروه گدوکو  همکاری می کرد  و  ساکن شهرو می باشد .

 غلام وطن دوست  از چنگ نوازان مینابی  و  نوازندگان ماهر این ساز در استان می باشد  برای اطلاع بیشتر راجع به وطن دوست به مقاله که سیاورشن در همین باره نوشته  مراجعه می کنیم

                                                جمشید میر رستمی

جمشید میر رستمی ( جمشیدک)  متولد ۱۳۳۸  فرزند احمد ، یکی از بهترین  نوازندگان   چنگ در استان هرمزگان می باشد  وی نواختن  چنگ را پیش پیر بخش بلوچ فرا گرفت و به زودی معروف گردید ،  وی یکی از جوانترین  نوازندگان چنگ بود که در مراسم رسمی و عروسیها  هنر نمایی می کرد . تسلط جمشید  در نواختن چنک باعث گردید که در مدت کوتاهی در سراسر استان شناخته شود . نوازندگی جمشید مرا به یاد کوچالو  می انداخت که همیشه چنگ در بغل  با ارشه  ( کمان) که از موی دم اسب بود چنان می نواخت که کسی نمی خواست حتی بر ای  لحظه از ان دور شود . جمشید میر رستمی  در حال حاضر می توان  بعنوان بهترین نوازنده  چنگ ( قیچک ) ایران معرفی نمود ولی متاسفانه از  خلاقیت و مهارت این هنرمند برای گسترش و ترویج این هنر استفاده نشده است و شهرت وی فقط در چهار چوب استان هرمزگان و در بین  عاشقان موسیقی اصیل هرمزگانی  باقی مانده است و برای دست اندکاران موسیقی در کشور  چهره ناشناخته است  و حتی یک  ضبط خوب از کارهای ایشان انجام نگرفته است .

به جز افرادی که در بالا نام بردم  دهها نفر  دیگر  نیز  در استان هرمزگان هستند که چنگ می نوازند و  برای ما ناشناخته اند ، که امیدوارم دوستان  با معرفی این نوازندگان حداقل یادی از انان کرده باشیم .

 انچه بر گروه  زیبا شیروان ،  کوچالو ،     گروه  بابا درویش  و ما ما حنیفه رفت ، نگذاریم که این بار  در باره  جمشید  میر رستمی و صدای جادویی  چنگش تکرار  شود ،  همت  کنیم  از هر طریقی که می توانیم  از باقی مانده  انواع موسیقی هرمزگانی ارشیوی با کیفیت خوب تهیه نمایم و در گسترش  و حفظ فرهنگ و هنر  استانمان کوشا باشیم . در قسمت کامنت پست قبلی من ( موسیقی زار ) ،  استاد گرامی اقای سعید شنبه زاده  ، در همین رابطه پیشنهاد همکاری داده بو د  که امیدوارم  دوستداران موسیقی هرمزگانی ضمن توجه به پیشنهاد این دوست عزیز  نظر و پیشنهاداتشان  مطرح نمایند  ، تا بتوایم با هم گامی مثبت در این راه برداریم .

  **

- برای شنیدن  صدای سرندی به سبک هندی و کارهای منیر سرحدی اینجا کلیک کنید  

**

- برای شنیدن صدای چنگ به سبک بندری به سایت هرمزگان  مراجعه کنید در بخش موسیقی  روی چنگ کلیک کنید