ساز و دهل لوطی
قدیمیترین و معروفترین موسیقی محلی هرمزگان ، ساز و دهل می باشد که توسط نوازندگان دوره گرد صدها سال پیش به این منطقه راه یافت و هنوز هم توسط بازماندگان این گروها در اکثر نقاط استان هرمزگان شاهد اجرای ساز و دهل هستیم . لوطی ها این پیام اوران شادی و حافظان موسیقی محلی ، سهم زیادی در حفظ و گسترش موسیقی اصیل منطق داشته اند در گذشته ارزوی هر پدر و مادری بود که در عروسی فرزندش صذای ساز و دهل لوطی بشنود و همراه انان چمک ( رقص ) بکند . سبک نواختن ساز در استان هرمزگان شباهت زیادی به اجرای این نوع موسیقی در غرب هند دارد و متفاوت با سایر نقاط ایران می باشد .
برای اشنای بیشتر با روند تاریخی مهاجرت این گروها و تاثیر انان بر موسیقی محلی ایران و اروپا به این ادرس مراجعه کنید.
ساز در اندازههای متفاوت با نامهای مختلف وجود دارد سرنا ، کرنا ، شهنای و ........ در اکثر نقاط ایران به نحوی از این ساز استفاده می شود . سرنای یختیاری که بوسیله تشمال ها نواخته می شود یکی از انواع رایج و شناخته شده ابن ساز است . صدای ساز ودهل در اغاز سال نوع صدایی اشنا برای همه ایرانیان می باشد .
انواع مختلف ساز
استاد بسم الله خان یکی از معروفترین و شناخته ترین نوازندگان این ساز بادی است وی اولین کسی بود که ساز ( شهنای ) به شهر و به مجالس رسمی وارد کرد در ۶ ژانویه ۱۹۵۰ در اولین مراسم سالگرد استقلال جمهوری هند در شهر دهلی ،بسم الله خان با دمیدن در ساز خود ،جشن استقلال هند اغاز نمود از ان تاریخ تا ۲۱ اگوست ۱۹۹۶ که دارفانی وداع کرد ، به عنوان سمبل اتحاد ملل مختلف هند شناخته شده بود به پاس گرامی داشت این مرد بزرگ دولت هند با درگذشت وی ، یک روز عزای عمومی اعلام نمود .؛ موسیقی هیچ مرز و زبانی ندارد بلکه پیام اور عشق خالص است ؛ این گفته بسم الله خان باعث شده بود که مورد احترام تمام مردم هند باشد وی که یک مسلمان شیعه بود در شهر بنارس که یک شهر مذهبی هندوها در کنار رودخانه گنگ است به دنیا امد و تا اخر عمرش در همانجا زندگی کرد . به اکثر کشورهای دنیا سفر کرده بود از جمله ایران ، هرکجا می رفت با سازش عشق ، برایری انسانها و صلح فریاد می کرد ، براستی باید او را مهاتما گاندی موسیقی هند نامید . برای اطلاعات بیشتر به این سایت مراجعه کنید
در ایران نیز نوازندگان چیره دست ساز کم نبودند ولی متا سفانه بستر لازم برای رشد انان و شناسای انان به محیط خارج از محل زندگیشان ، فراهم نگردید و اکثرا در گمنامی از این جهان رخت بر بستند . شاه میرزا مرادی از استان لرستان یکی از این نابغه ها بود که سالها در گمنامی ساز می نواخت بدون اینکه خارج از منطقه لرستان شناخته شود فقط در سالهای اخر عمرش زمانی که به پاریس برای اجرای برنامه دعوت شد و درانجا سازش را به صدا دراورد تازه همگان از مرواریدی با خبر شدند که سالها در دل صدفی کف اقیانوس خفته بود ، اما دیگر زمانی باقی نمانده بود . شاه میرزا فرصت زیادی نداشت تا این ساز بهتر به ایرانیان و جهان بشناسد . وقتی هم وفات کرد نه تنها به احترامش در ایران یک روز اعزای ملی اعلام نکردند ، حتی در استان زادگاهش کسی برای گرامی داشتش مجلسی به پا نکرد . در پارس وقتی شاه میرزا مرادی غم سالها گمنامی اش در ساز دمید ، حاضرین به احترام هنر این استاد به پا خواستند ، در همین جشنواره بود که به او لقب مروارید اقیانوس دادند . مرواریدی که سالها در صدفی گمنام در اقیانوس زمانه گذرانده بود . یادش گرامی باد .
عکس از سایت lor-ax.persianblog.co
ساز در هرمزگان
در استان هرمزگان چندین گروه نوازنده ساز و دهل وجود دارند که اکثرا بصورت حرفه ای این کار ادامه می دهند و نوازندگی از نسلی به نسل دیگر انتقال می یابد . همراه با ساز ، دهل گپ ، جره و دمپک نیز نواخته میشود . نوازندگان بخصوص نوازنده ساز و دهل گپ دامنهای سیاه و گشادی به پا می کنند و دور کمر بالای باسن نیز جرنگ ( زنگوله ) می بندند
علی جزیرتی ( علی کو بریم ) جشنواره تهران
نوازنده سازبه سبک هرمزگانی به همراه نوازنده دهل گپ ، نه تنها ساز می زند بلکه با رقص و حرکات خود مجلس را گرم نگه می دارد معمولا بهترین نوازنده ساز بهترین رقص محلی بخصوص سرکنگی ( رقص سر شانه ) هم اجرا می کند .
علی کو بریم - تهران نمایشگاه بین المللی
علی جزیرتی که به علی بریم یا علی کو بریم معرف است یکی از بهترین نوازندگان ساز در استان و ایران می باشد ، چند سال پیش بعد از اجرای موفقیت امیز برنامه جشن واره موسیقی محلی درتهران ، برای شرکت در موسیقی ملل ، به المان دعوت گردید ولی علیرغم اینکه ویزا و تمام مقدمات سفر مهیا گردیده بود ، با کارشکنی مسئولین ، این سفر انحام نشد .شاید اگر این سفر انجام می گرفت امروز شاهد یک چهره بین المللی در بین نوازندگان هرمزگانی بودیم . مصاحبه با علی جزیرتی در سایت هرمزگان .
متاسفانه در این چند دهه اخیر ضربات جبران ناپذیری بر پیکره موسیقی هرمزگانی وارد شده ، که اگر عشق و علاقه مردم بخصوص مردم روستاها و علاقه هنرمندا ن هرمزگانی نبود ، باید فاتحه ساز و دهل خوانده میشد .
در اوائل انقلاب در حالیکه حاکمان تازه به قدرت رسیده موسیقی را حرام و منع کرده بودند مردم هرمزگان به این قوانین ارتجاعی تن درنداده و سعی در حفظ فرهنگ و هنر بومی می نمایند و چه بسا به علت برگزاری جشن عروسی و نواختن موسیقی جریمه شده و مورد ضرب و شتم مامورین جمهوری اسلامی قرار گرفتند و حتی جانشان در این راه دادند . غلام جعفر اولین نوازنده ساز در استان هرمزگان و شاید سراسر ایران ، بود که به ضرب گلوله پاسدارن اسلامی ساز بر لب به خون غلتید : مکان چاه فهله شرق استان هرمزگان ، در حالی که مجلس جشن عروسی گرم بود و همه مشغول رقص و شادی بودند و غلام جعفر هم با ساز خود سور شادی می دمید ، پاسداران کوردل از پشت ، مغز غلام جعفر هدف می گیرند گلوله بعد از اصابت به سرش از چشمانش بیرون می اید ، غلام جعفر ققنوسوار در حلیکه ساز در بغل فشرده بود به خاک می افتد . اما ساز غلام جعفر بر خاک نماند نسلی دیگری به پا خواسته است و در ساز غلام جعفر می دمند و پیام میدهند که عشق و شادی پایدار است .
علی جمشید ( علی میر رستمی ) ، ابراهیم علی ( چوک علی کو بریم ) و دهها نفر دیگر از ساز زنان جوانی هستند که به این نوع موسیقی محلی جان تازه ای داده اند . کار ابتکاری علی جمشید ، نواختن ساز به همراه ارگ و کیبورد ، می تواند نسل جدید جوانا ن هرمزگانی با موسیقی محلی و اصیل منطقه بیشتر اشنا کند و شاید ترکیبی از این نوع کمکی بکند به حفظ موسیقی محلی .
علی جمشید ، مرشد میررستمی و مهرزاد میر رستمی در جشنواره نوروزی سوئد
غلام علی لل کان ، مرکزو ، غلی محمد و مه مراد کسانی هستند و یا بودند که در ساز زدند مهارت داشتند . برای شنیدن مصاحبه با علی جمشید و ابراهم علی ( چوک علی کو بریم ) و شنیدن ساز و تماشای ویدئیوکلیب ساز به سایت هرمزگان مراجعه کنید.
کنسرت ساز و دهل در حنوب هند
یک نوازنده ساز در زنگبار
  
  
برای شنیدن ساز عربی ( مزمار ) اینجا کلیک کنید
|
