موسیقی کار و تلاش ، شادی و زندگی
موسیقی جنوب انعکاس دهنده بخشی از تاریخ و فرهنگ این منطقه می باشد ، موسیقی زار ، لیوا و نوبان ، فریاد حضور هزاران انسان افریقایی تبار در منطقه خلیج می باشند . نغمه های بیاد مانده از گذشته در کنار مراسمی چون رزیف خوانی ، از دریا و سفر حکایت می کند ، ناله جفتی و صدای دهل کسر از فرهنگ جند هزار ساله این خطه حکایت می کند ، صدای ساز و چنگ لوطی از ارتباط ما با هند و مهاجرت اقوام دیگر به این منطقه خبر می دهد ، مولودی و مولود خوانی به سبک هرمزگانی عرفان شرقی و فرهنگ و دین عربی در منطقه به هم پیوند می دهد .
جفتی و دهل
جفتی یکی از قدیمترین سازهای می باشد که در سراسر خاور میانه می توان رد پای ان یافت ، از رود خانه سند در هند تا کناره های رود خانه نیل در مصر انواع جفتی می توان یافت که هنوزهم در مراسم مختلف نواخته می شوند .
 |
Not too long ago, a 3,000-year-old tomb of Egypt was uncovered on an archeological dig sponsored by the University of Cairo. During the excavation, an ancient reed Mizmar was discovered in the ruins. Although pictures of such musical instruments were depicted on the walls of other previously excavated tombs, this was the first incidence in history of actually uncovering the real object. An Egyptian professor of music was well known for his ability to reproduce replicas of the ancient Egyptian flutes using similar materials as found around the Nile River Delta today. But he had never before actually seen an authentic reed flute from ancient Egypt — until now. And so, one evening, this professor was entrusted with the actual artifact and invited for the first time in 3,000 years to give a recital using the ancient musical instruments. As he began to play, the packed auditorium became still, and was then filled with beautiful, melodious music. |
در بالا عکس و نوشته در باره جفتی مربوط به ۳۰۰۰ سال پیش می باشد که دانشجویان باستان شناسی دانشگاه قاهره از مقبره های قدیمی مصر پیدا نموده اند و هنوز سالم مانده است ، گرچه عکسهای زیادی از جفتی در مقبره های قدیمی مصری قبلا مشاده شده بود ولی این اولین بار است که یک جفتی سالم پیدا شده است . ( در بیشتر کشورهای عربی جفتی را میزمار می نامند ولی در بعضی نوشتهای عربی به ساز هم میز مار می گویند )
در استان هرمزگان بخصوص در شرق استان جفتی همیشه یک پای مهمی از موسیقی محلی بوده است . در میناب ( سبک مینابی ) جفتی قدمت زیادی دارد و بیشتر نوازندگان چیره دست این ساز در گذشته از این منطقه بودند . در بندر عباس قدیمترین نوازنده جفتی ( سبک بندری) دوست محمد معروف به دوستک ، بود که با گروه زیبا گلناری ( زیبا شیربان ) همکاری می کرد و تنها مرد عضو این گروه بود بقیه اعضای گروه زیبا عبارت بودند از *نصره با کمبر ، فاطمه با کمبر ( فاتک ) ، زلیخا ( زلی ) و زیبا شیربان که همگی دهل می زدند . چند سال پیش زلی یکی از بازماندگان گروه زیبا شیربان به همراه و حید قویدل ( جفتی زن گروه) علیرغم تمام مشکلات به باز سازی گروه پرداختند و با همان سبک گذشته شروع به فعا لیت نمود . جفتی زن گروه و نوازنده کسر مرد هستند و بقیه اعضای گروه زنان تشکیل می دهند .
  
چند نفر از اعضای گروه زلی و زلی
وحید قویدل از نوازندگان جفتی و بابا زار بندر
با شروع فعالیت رادیو تلویزیون در استان هرمزگان و گسترش رفت امد بین شهرهای استان هرمزگان و سهولت در تکثر کار نوازندگان محلی و علاقه مردم به این نوع موسیقی ، با عث گردید که صدای جفتی از نخلستانهای میناب و اطراف خانه با کمبر در بندر عباس در دیگر نقاط هرمزگان نیز بگوش رسد و نسل جدیدی از نوازندگان این ساز پا به میدان بگذارند و جفتی حضور فعا لی در موسیقی هرمزگان داشته باشد .
علی حبیب زاده ( علی خان ) یکی از پیشکسوتان موسیقی هرمزگانی بود که از ترکیب سبک طرب با جفتی و دهل نوع جدیدی از موسیقی هرمزگان خلق نمود ، عود حسین وفادار ، جفتی قنبر راستگو و چند نوازنده ماهر دهل به همراه صدای گرم علی خان جان تازه به موسیقی محلی بندری داد . تا قبل از این عود در هرمزگان فقط در محافلی که به سبک طرب نزدیک بودند نواخته می شد و بیشتر متاثر از موسیقی عربی بود ، برای اینکه عود بتواند خود را به ریتم تند دهل کسر و جفتی برساند نیاز به نوازنده ماهری بود که بتواند عود را به ریتم بندری نزدیک کند ، حسین وفادار فرزند میر یوسف که از کوچکی عاشق موسیقی بود و به توسیه صالح اتون پدرش برایش عودی خریده بود ، چنان با علاقه نوازندگی عود دنبال می کرد که در مدت کوتاهی به محافل جشن و عروسی های بندر راه یافت ، اشنای حبیب زاده با این نوازنده جوان عود با عث گردید که از او عود زن مهاری بسازد تمرین مداوم عود به همراه دهل و بعدا جفتی نوع جدیدی از نوازندگی عود بوجود اورد که با ریتم طرب و ریتم جزیرتی فاصله زیادی داشت
پیوستن قنبر راستگو به گروه حبیب زاده و استفاده حبیب زاده از انواع سازهای کوبه ای در کنار عود وفادار شکل جدیدی از موسیقی در استان هرمزگان رواج داد ، اشنای حبیب زاده با فرهنگ بومی استان و باز سازی نغمهای قدیمی مثل ، یمبوسنه ، تخته بکرد که نخو کتوم ، هوباد گنو و ........ نشاط خاصی به این نوع موسیقی می داد . بعد از این شاهد ظهور گروهای مختلفی هستیم که سعی کرده اند در این چهار چوب وبا این سبک فعلیت نمایند .
 
یکی از نوازندگان جفتی در جزیره قشم
گروه جهله یکی از پدیده های موسیقی هرمزگانی (سبک جفتی و دهل ) بود که بعد از انقلاب پا گرفت و توانست با پشتیبانه هنری قنبر راستگو و تلاش موسی کمالی ، این نوع موسیقی هرمزگانی را به خارج از استان هرمزگان معرفی نماید ، انها ضمن فعا لیت هنری خود به اموزش نسل جدید نیز اهمیت داده و با دایر نمودن کلاسهای اموزشی جفتی و دهل خدمت فراموش نشدنی به موسیقی محلی این خطه نموده اند .
عکس از سایت فارسی بی بی سی
برای خواندن مصاحبه بخش فارسی رادیو بی بی سی با گروه جهله اینجا کلیک کنید
قنبر راستگو را بی اغراق می توان بعنوان یکی از بهترین نوازندکان جفتی ایران و جهان معرفی نمود . همین چند ماه پیش وقتی از نزدیک شاهد تکنوازی جفتی خالو قنبر بودم ، به عزیز همراهم گفتم اگر ما حکومت درستی داشتم که از هنر مندان و عاشقان موسیقی محلی برای گسترش این هنر و معرفی انان به داخل و خارج از کشور حمایت می کرد ، خالو قنبر امروز در کنار راوی شنکر ، بسم الله خان و سایر هنرمندان شناخته جهان قرار داشت . ناله و سوز جفتی خالو قنبر صدای خلق جنوب است که هویت فرهنگی خود را فریاد می کند .
عکس نو جوانان هرمزگانی در فستیوال ۲۲ بهمن تالار رودکی تهران - عکس از خبر گزاری رویتر ۷ ژانویه ۲۰۰۷
نسل جوان هرمزگانی که به اهمیت تاریخی و هنری موسیقی محلی خود پی برده است تلاش می کند که از هر امکانی برای حفظ این هنر استفاده نماید . انان با موسیقی خود تاریخ این دیار بازخوانی میکنند و فرهنگ غنی جنوب به نمایش می گذارند .
* زنده یاد نصره با کمبر ، این زن زحمتکش و هنرمند در همان سالهای اول انقلاب به جرم احرای موسیقی محلی ، توسط پاسداران کوردل و بی فرهنگ در ملا عام به شلاق بسته شد
********************
موسیقی زار ، نوبان ، لیوا ، رزیف خوانی و مولودی بخش بعدی موسیقی هرمزگان می باشند که در اینده با هم می خوانیم. |
