بهاران  خجسته  باد

                                 زار و نوبان ( بخش  ۱)

                   موسیقی برای درمان  درد ورنج  خسته دلان   و پریشان حالان 

صدای  دهل  از خانه عبدل گندی یا به قول لارکیها  عبدل گندینو  مرا بسوی خود  فریاد می زند صدای قدیمی  که صدها یا شاید هم هزاران سال پیش از منطقه نوبیان در شمال سودان  یا از مرکز جبشه  و یا کرانه شرقی افریقا  ، خود را به این دیار  و این جزیره کوچک رسانده است . با این صدا می خواهند  درد  ورنج  روزگار  از کالبد خسته  عبدل گندینو  خارج  کنند و او را از پریشان حالی نجات دهند . به خانه نزدیک می شوم  ، ریتمهای یک نواخت دهلها  و چاکه (دست زدن ) به همراه اواز  ، مرا هم پریشان حال  می کند ، اما ترس از زار  و با با زار در حال اجرای مراسم  مرا وا داشت که چند لحظه ای  از بیرون خانه  با عالم پریشان حالی همراهی کنم .ولی  صدای جادوی دهل و چاکه بر ترس کودکانه غلبه نمود و مرا به داخل برای دیدن گازی زار  هدایت نمود. 

عبدل گندینو  مرد زحمت کشی بود که از طریق بافتن کلگر  (گرگور) برای ماهیگیران لارکی  امر معاش می کرد  او در این کار استاد ماهری بود و بهترین کلگرها  ساخت دست او بود   ادم سر حالی بود  وبا همه شوخی می کرد.  حدود سه ماه بود که دیگر از کلگر بافی دست کشیده بود  به کنار دریا می رفت  با خوش صحبت می کرد  و با کمار ( طناب لنگر لنج)   می خواست ماهی بگیرد  که همین  باعث خنده دیگران می شد ، گهگاهی از دل درد و معده درد می نالید .دواهای مختلف محلی  چاره ساز نبودند  دست اخر  دست به دامن بابا سعید ( با با سعیدو  با با زار جزیره لارک) شدند  تا تن رنجور او  از درد  رها سازد .

با با سعید  یک هفته عبدل را  در حجاب* نگهداشت  ، در این مدت   هر روز  تن بیمار را با  معجونهای مختلف  مالش می دادند  بعد از یک هفته   مراسم در  خانه عبدل  با به صدا در امدن دهل گپ اغاز گردید .  اکثر نوازندگان  دهل  ماهیگیران جزیره بودند که بصورت داوطلبانه  در مراسم شرکت می نمودند  و تعدادی هم برای چاکه زدند و  گرم کردن مجلس  به این جمع می پیوستند .

مراسم  معمولا  پسین ( بعد از ظهر  ) که لنج ها از صید بر گشته بودند  بر گذار می شد . لباس نو  و پاکیزه بر تن  بیمار نموده بودند  بابا سعید هم لباس بلند ( دشداشه ) به تن کرده بود  خیزران  با با زار   و دهلها هم با دود گشته * *و کندروک ** * خوش بو کرده بودند . بوی گشته و کندروک و فضای نسبتا تاریک اطاق همه چیز برای اجرای مراسم اماده کرده بود  .

                                      اجرای    مراسم زار در جزیره قشم - سلخ

بابا سعید  دستور نواختن دهل با به تکان دراوردن خیزرانش  می دهد  دهلها اکثرا دهل گپ بودن  بودند  که یکنواخت یک      ریتم  می نواختند DUB  DOM    DUB  DOM   ریتمها  کم کم  اوج می گرفتند با با سعید   از کشیدن کرهکو ***  دست کشید و شروع به خواند  نمود  ، یا ممه وهو یا ممه وهو  مابیت زاروار  دوها یا ممه وهو  ،   حاضرین  نیز  بصورت جمعی و با ریتم دهل  هم همین جملات تکرار می کردند .  بیمار در حالی که دستمالی بر سرش انداخته بودن  مشغول کشیدن گرهکو بود  . ریتم دهلها   همان ریتم  اولیه بو د        DUB  DOM  DUB  DOM گرچه اوازها تعغیر کرده بود  .

تند شدند ریتمای دهل و چاکه  وتاثیر  کرهکو  به همراه  بوی دود کندورک  فضا را برای  بیمار برای بازی**** اماده کرده بود   ، او در حالی که  دست از کشیدن  کرهکو بر داشته بود  در وسط اطاق زانو زده بود و سرو گردنش به همراه ریتم دهلها  بالا و پاییین می کرد .

 ما ما حنیفه و با با درویش  از جزیره قشم - عکس  از   مجموعه  کارهای  فوزیه مجد در باره  کارهای  با با  درویش و ما ما حنیفه .

 عبدل گندینو  حرکاتش  تند شده بود  و  با ریتم دهلها همخوانی نداشت  با با سعید گهگاهی با خیزران بر شانه وی می زد و سوالاتی می کرد ، حدود  دوساعت از اغاز گازی زاز گذشته بود  که با با سعید  دستور داد همه ساکت باشند  و این درحالی بود که بیمار هم از نفس افتاده بود و  گهگاهی بدنش می لرزید و فریاد می کشید  و چیزهای نامفهومی به زبان می اورد  صدایش خیلی باریک و کودکانه بود ، با با سعید  با زبان خاصی  هویت زار  ( راکب )***** سوال می کرد  و می خواست بداند که چه از جان  عبدل ( مرکبش )****** می خواهد . 

                                                                                         ادامه دارد

-برای شنیدن  کارهای ما ما حنیفه و با با درویش  اینجا کلیک کنید

 - برای دیدن مراسم زار  در مصر  و  و اجرای کوتاهی از   نمایش مدرن زار  و توضیحاتی در باره زار و موسیقی زار به زبان انگلیسی  اینجا کلیک کنید

      * حجاب ،به مدتی گفته می شود که به دستور بابا زار  شخص بیمار در یک اطاق و دور از دیگزان باید  بگذراند  وی در این مدت از خیلی کار ها منع می گردد  ، این مدت می تواند چند روز  بطول انجامد ، در مدت بابا زار بیمار را با مواد مختلف ماساژ  می دهد و وی را از نظر روحی برای اجرای مراسم اماده می کند .  

**   گشته  مواد خوشبوی که در استان هرمزگان در گذشته با سوزادن ان هوا خانه را خوش بو می کردند  در مراسم مختلف از گشته برای خوش بو کردن فضا استفاده می کردند  . چوب سندل و چند گیاه خوشبو  به اضافه شکر ماده اولیه گشته تشکیل می دادند

*** کندر  یا کندروک درمونی ، یک نوع سمغ  می باشد که  به سمغ عربی نیز معروف است و از سمغ درختی که در عربستان ، یمن و عمان می روید بدست می اید  و در گشته اعتقاد داشتند که برای دفع  جن و چشم حسود  و سیحر (ساحر ) سوزاندن کندر  مفید بوده و بعضی حشرات را نیز دفع می کند .

**** کرهکو    ترکیبی ازچندماده مختلف که مثل تنباکو در سر قلیان گذاشته و می کشند و باعث سرگیچه و نعشگی می گردد .

***** گازی زار = بازی زار  در استان هرمزگان به اجرای مراسم زار بازی زار می گویند .

****** راکب به باد  یا زاری که به بدن بیمار  وارد شده  یابر روح و جسم او  سوار شده  می گویند .

******* مرکب اینجا منظور شخص بیمار  یا مبتلا به زار  می باشد.