موسیقی زار و نوبان ( ۲ )
Hormozgan Music - Zar & Nuban - 2
دهل ها به صدا در می ایند تا بیمار با رقص خود جان را از تسخیر بادها رها سازد .
بابا سعید رو به بیمار می کند و دوباره هویت راکب جویا می شود ، اما صدای از عبدل گندینو در نمی اید ، ؛ از جان بیمار چه می خواهید ؟ مال کجا هستی ؟ رهگذری ؟ سواحلی هستی یا عرب یا عجم یا هندی ؟ بیمار در حالی که دهنش کف کرده بود هیچ حرکتی نمی کرد چشمانش باز بود ولی حتی یکبار پلکهایش به هم نزد . با با سعید دستور داد که فردا پسین همه حاضر شوند و چند دهل دیگر هم اماده کنند چون می خواهند مشایخ بنوازند .
بابا سعید تمام شب در خانه بیمار گذرانده بود و او را برای بازی اماده کرده بود امروز بین بیمار و حاضرین پرده ای کشیده بودند و لی هنوز پرده کاملا بسته نبودند وما به راحتی بابا سعید را می دیدیم که داشت بیمار اماده می کرد . بوی کندر و کرهکو فضای اطاق پرکرده بود کمک کم کم دهل ها به صدا در می امدندDUM DAM DOM , DUM DAM DOM , DAM DAM DUM
صدای دهل همراه با چاکه و اواز بابا زار که توسط حاضرین تکرار می گردید چنان فضای ایجاد کرده بود که اگر زاری هم نبودی ولی دلت می خواست ساعتها با این ریتمها تمامی بدنت به حرکت در اورید و خود را از عالم پیرامون رها سازید. مراسم تا نزدیکی ها غروب ادامه داشت ، مشایخ هم نتوانست بیمار را به گپ زدن وادار کند . بابا زار تقاضای ادامه بازی برای دو روز دیگر نمود .
اما این دو روز هم نتوانست زار بیمار زیر* بیاورد ، در اخر بابا سعید اعلام نمود که عبدل گندینو زار ندارد و بیماری ایشان چیزی غیر از زار می باشد و باید به دکتر نشان داده شود ، بابا زار با زبان خودش می خواهد بگوید که مشکل عبدل گندینو زار ( مشکل روانی یا روحی ) نیست بلکه بیماری عبدل گندینو جسمی است که باید توسط دکتر علاج شود چون اگر زار بود باید به نوای موسیقی پاسخ می داد .عبدل گندینو روز بعد برای مداوا با لنج به بندر عباس بردند ودر بیمارستان ثریا بندر که ان زمان تنها بیمارستان بندر بود بستری نمودند*. برای اطلاعات بیشتر در باره زار و دیدن مراسم زار در سلخ - جزیره قشم اینجا کلیک کنید
زار و نوبان ریشه در منطقه نوبیان و یا نوبان دارند که جنوب مصر و شمال سودان در بر می گیرد و تا اتیوپی یا حبشه سابق ادامه دارد ، منطقه گسترده که در گذشته مهد تمدن بوده و تاثیر زیادی در شکل گیری تمدن مصر باستان و کشورهای پیرامون داشته است ،
کلمه زار از اسم یکی از خدایان قدیم بنام AZUZAR گرفته شده است
AZUZAR یکی از خدایانی بود که در منطقه نوبیان می پرستیدند و هر ساله برایش قربانی می کردند و به اجرای مراسم می پرداختند . این مراسم که همراه با اجرای موسیقی و رقص بود در اکثر منطقه رواج داشت ، بعدها با گسترش اسلام در منطقه و اجبار مردم به پرستش الله ، اجرای مراسم برای ازوزار هم منع گردید ، اما مردم منطقه با تعغیر شکل مراسم و تعغیر نام ان مراسم به زار یا نوبان یا نوبیان و دادن رنگ وروی اسلامی به ان توانستند این مراسم زنده نگه دارند ، موسیقی نوبان به همراه رقص نوبان درمصر محبوبیت زیادی دارند و تاثیر زیادی بر موسیقی کلاسیک عربی و منطقه خاورمیانه داشته است. برای مطالعه بیشتر درباره مراسم زار در مصر وسودان و شکل فعلی اجرای این مراسم اینجا کلیک کنید .
اجرای مراسم زار یا نوبان در شمال افریقا بخصوص در مصر کماکان بصورت گسترده رواج دارد وبیشتر به محافل زنانه تبدیل گشته است ، زنان برای خلاصی از فشار ها و تنشهای که از بیرون و پیرامون بر انان تحمیل شده ، به اینگونه محافل رو می اورند تا با رقص ، خستگی روحی و روانی از جسم رنجور خود دور کنند . برای دیدن یکی از اینگونه مراسم اینجا کلیک کنید بخش اول این فیلم مربوط به رقص زار می باشد و بخش دوم رقص محلی جنوب مصر منطقه اسوان می باشد .
اما اجرای مراسم زار در هرمزگان و بوشهر وبعضی از کشورهای جنوبی خلیج فارس هنوز اصالت و فرم قدیمی خود را حفظ نموده است و لی نوبان برای حفظ و بقای خود شکل اسلامی به خود گرفته و اشعار مذهبی نیز در مراسم بگوش می خورند . دولت سودان در سال ۱۹۸۳ طبق قانون شریعه اجرای مراسم زار و نوبان در این کشور منع نمود . زیرا اینگونه مراسم بصورت گسترده ای دراین کشور دوباره رواج یافته بود .
 
در تصور بالا سمت راست دونفر از منطقه نوبیان در حال رقص نشان میدهد و تصویر سمت چپ چند نفر از اهالی جزیره قشم که در حال اجرای مراسم نوبان در** شیراز هستند ، نشان میدهد . هر دو گروه از پوسته خشک شده سم بز بجای زنگوله استفاده نموده اند و به باسن خو بسته اند .
 
بابا درویش بابازار قشم در حال نواختن تنبوره و سمت چب تصویر تنبوره قدیمی متعلق به منطقه نوبیان سودان می باشد
زار در بلوچستان
اما زار در ایران منحصر به استان هرمزگان و بوشهر نمی باشد زیرا نوعی از اینگونه مراسم در بلوچستان بخصوص جنوب بلوجستان ( منطقه مکران ) هم هنوز اجرا می گردد که در اینجا اشاره کوتاهی به بعضی از این مراسم می کنم .
در بلوچستان به زار گواتی می گویند که معادل باد می باشد گواتی با توجه به شدت و حدت ان به چند دسته تقسم می گردد .
۱- ساز یا( بازی ساز ) درجه خفیفی از گواتی است که برای درمان بیمار مبتلا به ان از ساز سرود که در گویش بندری چنگ و فارسی ان قیچک می باشد استفاده می کنند . در این مراسم نوازنده قیچک اهنگ مخصوص گواتی ( زار ) می نوازد و زنان حاضر در مجلس با خواندن اواز وی را همراهی می کنند ،با تند شدن ریتمها بیمار به حرکت در می اید و بازی وارد مرحله اصلی که پائین امدن زار است می گردد.
۲- کپار ( بازی کپار ) این نوع مراسم برای کسانی برگزار می گردد که دچار گواتی ( زار ) شدید شده باشند ، در این مراسم علاو بر ساز قیچک از دهل هم استفاده می کنند ، در اینجا دهل با قیچک همراهی میکند .
۳- ولاگ ( بازی ولاگ ) این مراسم برای کسانی برگزار می گردد که دچار گواتی (زار ) خطرنک باشند زیرا ولاگ مرحله نهایی گواتی می باشد در این مراسم علاوه برنواختن موسیقی باید حیوانی نیز قربانی گردد.
* زار زیر اوردن ، چون در گذشته اعتقاد داشتند که زار بر بیمار سوار می شود به همین خاطر اجرای مراسم زار یا بازی زار را زیر اوردن زار هم می گفتند .زار راکب و بیمار مرکب می باشد .
**در سال ۱۳۵۲ بابا درویش وماما حنیفه وتنی چند از مردم قشم در سرای مشیر شیراز برای اولین بار مراسم نوبان خارج از هرمزگان اجرا نمودند ، تلاش فوزیه مجد در معرفی این گروه و موسیقی نوبان و ضبط صدا و تصویر این گروه قابل تقدیر می باشد . عکس بالا از سی دی منتشر شده در همین رابطه می باشد . در پستهای قبلی این سی دی را معرفی نموده بودم.
- پست بعدی بلاگ سورو معرفی کتاب ؛ بررسی و توصیف زبان شناختی گویش مینابی ؛ نوشته حسن محبی بهمنی ، می باشد
|
